نیم‌فاصله؛ راهنمای کامل برای طراح‌ها و برنامه‌نویس‌ها

«می خواهید» یا «میخواهید» یا «می‌خواهید»؟ فقط سومی درست است، و فرقش یک نویسه‌ی نامرئی به نام نیم‌فاصله است. نیم‌فاصله در فارسی سلیقه نیست؛ بخشی از املای درست است. بدون آن، متن یا شلخته دیده می‌شود یا در انتهای خط از وسط کلمه می‌شکند.

این راهنما برای کسانی است که متن فارسی می‌نویسند یا محصولی می‌سازند که متن فارسی دارد: قاعده‌ها، روش تایپ و نکته‌هایی که در کد معمولاً جا می‌ماند.

#نیم‌فاصله چیست؟

نیم‌فاصله یا «فاصله‌ی مجازی» نویسه‌ای با کد یونیکد U+200C است (Zero Width Non-Joiner). کارش ساده است: جلوی چسبیدن دو حرف را می‌گیرد، بدون این‌که فاصله‌ی کامل بگذارد. پس دو بخش یک کلمه کنار هم می‌مانند، ولی به هم نمی‌چسبند.

#کجا نیم‌فاصله لازم است؟

قاعده‌ی کلی: بین کلمه‌ها فاصله‌ی کامل، داخل یک کلمه نیم‌فاصله. «داخل یک کلمه» یعنی پیشوند، پسوند و کلمه‌های مرکب:

بعضی ترکیب‌های جاافتاده سرهم نوشته می‌شوند، مثل «همکار» و «بیمار». وقتی شک دارید، فرهنگ املایی فرهنگستان زبان و ادب فارسی را ببینید.

#کجا نیم‌فاصله نه؟

این‌ها همیشه با فاصله‌ی کامل جدا می‌شوند:

• حرف اضافه‌ی «به» وقتی جدا معنا دارد: «به تهران»، «به شما».
• «که»، «را»، «این»، «آن»، «هر»، «هیچ»، «بدون».
• حرف‌های اضافه‌ی مرکب: «نسبت به»، «با توجه به».

و یک اشتباه رایج: دو فاصله‌ی پشت سر هم یا فاصله پیش از ویرگول. علامت‌ها به کلمه‌ی قبل می‌چسبند و یک فاصله بعدشان می‌آید: «سلام، خوبید؟».

#چطور تایپش کنیم؟

اگر میان‌بر کار نمی‌کند، معمولاً کیبورد فارسی سیستم «استاندارد» نیست. نصب کیبورد استاندارد فارسی بیشتر مشکل‌ها را حل می‌کند.

#نیم‌فاصله در محصول: جایی که معمولاً خراب می‌شود

نوشتن درست کافی نیست؛ خیلی وقت‌ها خود کد نیم‌فاصله را خراب می‌کند. چهار جای پرتکرار:

۱. پاک‌سازی ورودی. کدهایی که «نویسه‌های نامرئی» را برای امنیت یا تمیزی حذف می‌کنند، معمولاً نیم‌فاصله را هم پاک می‌کنند. نتیجه: کاربر «کتاب‌ها» می‌نویسد و «کتابها» ذخیره می‌شود. نیم‌فاصله را از فهرست حذف مستثنا کنید.

۲. جست‌وجو. کاربری که «کتابها» تایپ می‌کند باید «کتاب‌ها» را پیدا کند. راه درست: نیم‌فاصله را برای نمایش نگه دارید و فقط در کلید جست‌وجو هر دو طرف را یکسان کنید؛ همراه با تبدیل «ي» و «ك» عربی به فارسی.

۳. آدرس صفحه. وقتی از عنوان فارسی آدرس می‌سازید، نیم‌فاصله را به خط تیره تبدیل کنید، نه این‌که حذفش کنید؛ وگرنه «کسب‌وکار» می‌شود «کسبوکار».

۴. شکستن خط. فاصله‌ی کامل در «می خواهم» اجازه می‌دهد «می» در انتهای یک خط بماند و «خواهم» به خط بعد برود. با نیم‌فاصله این اتفاق نمی‌افتد.

#بررسی خودکار

بررسی نیم‌فاصله با چشم در یک پروژه‌ی بزرگ تقریباً غیرممکن است. یک جست‌وجوی ساده در کد، بیشتر موارد را پیدا می‌کند: «می» یا «نمی» که بعدش فاصله‌ی کامل آمده، و «ها» و «تر» که با فاصله جدا شده‌اند. ولی چون بعضی موارد استثنا دارند، بهتر است ابزاری داشته باشید که فقط پیشنهاد بدهد و تصمیم نهایی با انسان باشد.

#خلاصه

• بین کلمه‌ها فاصله‌ی کامل، داخل کلمه نیم‌فاصله.
• «می»، «ها»، «تر»، «ترین»، «بی» و کلمه‌های مرکب نیم‌فاصله می‌خواهند.
• در کد، نیم‌فاصله را حذف نکنید؛ فقط برای جست‌وجو یکسانش کنید.
• برای پروژه‌های بزرگ، بررسی خودکار بگذارید.

برای خطاهای دیگری که هوش مصنوعی در متن فارسی می‌کند، مقاله‌ی چرا هوش مصنوعی رابط و متن فارسی را خراب می‌کند را بخوانید.